Blog: MFF Utrecht Dag 2 & 3

13 maart 2019

HARD WERKEN VOOR HET PUBLIEK

door Floris van den Berg

Beeld: Thomas Lenden, Paul Sixta

Blog over Moving Futures Utrecht dag 2

Laat in de avond lopend naar het station voelt het alsof ik een lange reis heb gemaakt. De werveling van indrukken drukken de dag voor de avond – een dag op mijn werk – weg. Pas nu ik het opschrijf bedenk ik me dat het nog steeds diezelfde dag is. Het was dan ook een bomvolprogramma deze avond met een knus publiek van theaterliefhebbers, waaronder studenten theaterwetenschap van de UU, zo vertelde de programmamaker van theater Kikker. Daar begon het mee: een openingspraatje. Dat praatje is wat festivals onderscheidt van regulier theater. Een festival is een voorstelling met een praatje en doorgaans ook een aftertalk. Die aftertalk is er ook vandaag en die is nu juist afgelopen terwijl ik dit thuis zit te tikken.

We werden als publiek uitgenodigd mee te komen naar de kleine zaal. Daar bleek de zaalopstelling een grote speelvloer te zijn zonder stoelen. Keren heette ons welkom en we werden uitgenodigd mee te doen met wat al snel een vorm van dans bleek te zijn. Het was een oefening in het gevoelig maken van onze zintuigen. Door eerst door middel van oefeningen ons bewust te worden van geluid, zicht en gevoel konden we de voorstellingen beter ervaren. Het is alsof je voordat de voetbalwedstrijd begint als publiek zelf even een balletje mag trappen op de grasmat. Ja, het voelde onwennig. Ik ben een afstandelijke toeschouwer die weliswaar vooraan zit, maar niet gezien of opgemerkt wil worden. Ik ben een voyeuristische bezoeker: ongegeneerd kijken zonder zelf gezien te willen worden en wegkijken als er eens oogcontact mocht zijn. Het was een soort yoga dans, bewust worden hoe je staat, hoe je lichaam voelt. We mochten rond bewegen. Ronddansen. Rondkijken. Elkaars blikken hoefden we niet te vermijden. Dat vond ik denk ik het moeilijkst. Ik doe yoga en ben het gewend om in een compacte ruimte te zijn en met anderen oefeningen te doen. Maar die anderen zijn er niet. Iedereen is volledig met zichzelf bezig. Ik voelde me hier op de speelvloer super niet op mijn gemak en tegelijkertijd was er iets in mij dat zei dat ik me eraan over moest geven om tot een nieuwe dimensie door te dringen, een soort ontspannen zijn met anderen. Tijdens de oefening was ik vooral aan het denken en dat denken zat het bewegen in de weg. Mooi om te zien hoe Keren als een danser beweegt. Alles beweegt aan haar. Ze vertelde dat ze morgen speelt in de voorstelling Emotional Porn. Leuk om een acteur eerst als mens te hebben ontmoet en niet in een rol. Ik zie er naar uit.

Keren Rosenberg nodigt ons uit voor haar voorstelling:

 

Via backstage liepen we met open zinnen van de kleine naar de grote zaal waar we transformeerden van een groep verlegen dansers tot een opgewarmd en losser publiek – we voelden ons meer een groep dan een anonieme massa, we hadden elkaar tenslotte gezien en aangekeken – soort van althans. Eerst een korte dansfilm Werewolf Heart. Ik vind hem terug op YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=Fq1Kr-Vp4Pw Een vrouw in een rode jurk danst over een weg in een woestijn met zeer veel wind. De camera beweegt voor haar uit. Tot zover alles ok. Alleen de vrouw met zwart haar is zwart geschminkt, haar gezicht, benen en handen. Het is moeilijk om de video te kijken zonder de hele zwarte pietendiscussie mee te horen spelen. Kan dit wel? Die vraag blijft opkomen. Ik weet het niet. Maar het hindert wel om er onbezonnen naar de kijken. De eventuele diepere laag van de film is niet aan mij besteed. De raadseltekst die op de folder staat evenmin.

Dat raadselachtige gaat nog flink door bij de eerste van de twee voorstellingen. Hope and heavy metal van Sigrid Stigsdatter Mathiassen is hard werken voor het publiek. Ik weet niet zeker of ik het wel begrepen heb. Ik vond het een moedige solovoorstelling van Mathiassen. Maar dan moet ik eerst vertellen wat er te ervaren was. Want wij, het publiek, waren er meer klaar voor dan ooit. Met open zinnen – titel van een prachtig boek van filosoof Ton Lemaire – zaten wij enwachtten wij. Sigrid kwam op gekleed als – en nu ben ik niet goed op de hoogte van verschillende jeugdsubculturen –een heavy metal fan: een zwart shirt met een vurig logo, een oversized loshangende roze ruinbroek, loshangend haar en gymschoenen. Ze ging midden op het podium liggen. Daar bleef ze minutenlang stilliggen, waar het publiek dan weer mee opgezadeld zat. Stilte en geen beweging zijn moeilijk om naar te kijken. Onze hersenen kunnen dat maar moeilijk verwerken. Haar kleren waren zo vormeloos dat het niet gelijk duidelijk was dat de figuur een vrouw was. Dat ze dat was bleek later maar al te duidelijk. Bij het kronkelen op de vloer bleek de tuinbroek een grote opening in het kruis te hebben waardoor we duidelijk haar felrode onderbroek konden zien. Dit was wellicht de eerste act.

 

De tweede act bestond uit wilde dans op heavy metal music. Geen pretje om naar te luisteren als je niet ooit besloten hebt dit mooi te vinden. Stroboscoop, keiharde herrie. Ik drukte mijn oren dicht en deed zelfs even mijn ogen dicht bij de stroboscoop. Act drie: ze gaat zitten en smeert zich van top tot teen in met een bodylotion. Inderdaad, dat gaan niet over haar kleren. Ze kleedt zich uit tot op haar helrode slip. De vormeloze kleren maken plaats voor een atletische jonge vrouw. Een vrijwilliger uit het publiek mag haar rug met crème insmeren. Ze tekent met pen een lijn op haar lichaam. Dan nog een rode streep met lipstick. Uit een kopje wat leek op een kop thee, haalt ze een met water opgeweld tampon en legt die op het toneel, naast de andere kleine dingetjes. Een bosje bloemen steekt zij in haar slip. Dan volgt een repetitieve tekst. Het zijn vooral de contrasten die opvallen. Van een wild en ongedefinieerd boos persoon, tot een kalme naakte vrouwelijkheid. Of dit een statement was over genderrollen weet ik niet. Het leek me een worsteling met verschillende soorten identiteiten en rollen en zo te zien was het niet makkelijk.

Panflutes en Paperwork was een stuk luchtiger, vrolijker en humorvol. De Noorse performers gaven een cabareske show ten tonele met veel verschillende onderdelen. Een soort absurdistische bonte avondgevoel. Ze begonnen met de voordracht van een lang absurdistisch gedicht – fish and chips. Het deed me denken aan het gedicht oote oote boe van Jan Hanlo waar destijds nog Kamervragen over gesteld werden omtrent de teloorgang van de kunst. Het zaallicht bleef aan en de sfeer was meer van een literaire voordracht. Maar daar bleef het niet bij: er werd gedanst, gezongen, percussie acts en een gracieuze performance met vier stokjes waarbij de dansers met ieder twee houtjes mooie patronen uitvoerden. Een stokkendans. In het begin luisterde ik nog naar hun teksten in het Engels. Maar de absurdistische teksten waren dwaalwegen waar mijn brein geen grip op had. Een panfluit kwam er aan het stuk niet te pas. Wel fijn dat er eindelijk eens gelachen werd. Na de zware voorstellingen bij Moving Futures tot nu toe was het fijn om wat te ontspannen, al liet de absurditeit je niet helemaal gaan in de entertainment mood.

In mijn hoofd hoor ik een kakofonie van geluiden, een wilde videoclip van snel wisselende beelden. Zoals een lange reis nog een poos door blijft resoneren in je geest, in je lijf, maar er toch na een paar dagen in het leven van alledag weer uit verdwijnt. Alles verdwijnt altijd. Alles. En altijd.

 

IN DE CIRKEL VAN DE DANS

Moving Futures Utrecht dag 3

 

In de grote zaal stond er een kring van stoelen op het toneel waar het publiek op plaats mocht nemen. De danser, Judith Clijsters stond in zwarte sportoutfit roerloos in het midden van de ring. Een voorstelling met als titel Bored to Death maakt de toeschouwer misschien wat sceptisch en  duurde even voordat de danser op gang kwam, maar al snel ging het er heftig aan toe met zeer intensieve en wilde dans. Op de climax rende ze uit de cirkel en rende rondjes achter onze ruggen. Toen stilte. Ze kwam terug naar het midden en hijgde uit. Geen muziek. Alleen de snelle ademhaling van een lichaam dat is afgemat.

Nadat zij haar adem terug had vervolgde ze haar dans. Nu gracieuzer dan ervoor. Niet meer wilde repetitieve bewegingen maar cirkelende elegantie. Opeens raakte ze de hand van iemand uit het publiek. Dat was het begin van de slotact. Steeds meer raakte het publiek betrokken bij de dans. Ze liet zich vallen richting het publiek dat haar opving en voorzichtig terugduwde. Toen trok ze een toeschouwer met zich mee de cirkel in. Op dit moment ging de dans over in een participerende performance. Steeds meer mensen werden de cirkel in getrokken. Tot ongeveer de helft van de mensen meedanste. Eerst op bewegingen die zij voordeed, maar toen ging zij klimmen in de mensenmassa. De geheven handen hielden haar omhoog. Ze vleide zich neer op de grond. De dansende toeschouwer legden zich ook neer op de grond. En zo eindigde deze voorstelling met de helft van de toeschouwers in de ring. Leuk was dat er na afloop vooral tussen de mensen die hadden gedanst gesprekken ontstonden over hun beleving.

De titel van de voorstelling na de pauze was veelzeggend: Emotonial Porn: Exhibition of the Self. Vooral het woord porn roept beelden op. We zien een bijna naakte danser die voor een geblokt geprojecteerd beeld danst en waarmee haar lichaam ook wordt bedekt. Daarna volgde een vreemde opeenvolging van bewegingen en kakofonische harde muziek. De drie grote schermen met eerder opgenomen beelden van de danser waren even interessant. De voorstelling riep vooral vragen op, vragen over wat die vragen konden zijn.

Na drie lange avonden theater zit ik vol met indrukken Moving Futures heeft mij uit mijn comfortzone gehaald. Ik voel me echter alweer terug bewegen naar die comfortzone. Fascinerend te zien hoeveel moderne dans er is en hoe er wordt geëxperimenteerd. Mooi is ook niet alles. Alles is niet altijd mooi. Maar mooi dat ik erbij was.

 

MEER OVER FLORIS

Floris van den Berg is filosoof en schrijver. Hij is werkzaam aan de Universiteit Utrecht als universitair docent milieufilosofie. Recent verscheen zijn boek ‘Groen liberalisme. Een urgent manifest’. Hij vindt het leuk om over theater en dans te schrijven om zijn horizon te verbreden. Veel van zijn blogs zijn hier te vinden

5 vragen aan….Floris van den Berg

 Wat is onmisbaar tijdens jouw werk?

Mijn laptop.

Wat doe jij het liefst na een lange dag werken?

Lezen in een roman, met mijn benen omhoog met een kop thee onder handbereik.

Wat wil jij aan mensen vertellen?

Dat het mogelijk is om door middel van kritisch reflectie een betere versie van jezelf te worden.

Wat is jouw guilty pleasure?

Dromen van single malt whisky – want ik drink niet meer.

Waar zie jij jezelf over 5 jaar?

Nog steeds aan het werk als docent, schrijver en publiekspreker.